MỘT CÁCH HIỂU RẤT LẠ VỀ TỪ CẦU KIỀU

Bài viết MỘT CÁCH HIỂU RẤT LẠ VỀ TỪ CẦU KIỀU thuộc chủ đề về Thắc Mắt thời gian này đang được rất nhiều bạn quan tâm đúng không nào !! Hôm nay, Hãy cùng Hàng Nhật Cao Cấp tìm hiểu MỘT CÁCH HIỂU RẤT LẠ VỀ TỪ CẦU KIỀU trong bài viết hôm nay nhé ! Các bạn đang xem bài : “MỘT CÁCH HIỂU RẤT LẠ VỀ TỪ CẦU KIỀU”
NGÔN NGỮ
SỐ 1 2 2012



MỘT CÁCH HIỂU RẤT LẠ VỀ TỪ CẦU KIỀU
NGUYỄN CẢNH PHỨC
Ở nội dung sau của Hội cựu giáo
chức Nghệ An , số 1/2012, ông Trần
Thân đã viết: ” Muốn sang thì bắc cầu
kiều là chữ kiều thứ hai ( ). Đến đây,
từ kiều bổ nghĩa cho cái cầu, từ sang
không phải là động từ nữa, mà là sang
trọng. Vậy thì “cầu kiều” trong câu
ca dao trên chính là cái cầu thang bước
lên các nấc thang danh vọng, từng
bước thành đạt lên cao mãi, chứ không
phải là cái cầu bắc qua sông, qua suối.
Câu ca dao trên có hai vế, vế trên nhắc
nhở lớp trẻ phải có hoài bão và phải
hành động theo quan điểm Nho gia.
Vế dưới nhắc nhở bố mẹ phải có mơ
ước và phải xử sự cho đúng lẽ.” (cuối
cột 2, trang 41 – sđd). Qua đoạn trích
dẫn ở trên, ch úng ta biết được ông
Thân hiểu cầu kiều nghĩa là “cầu cao”.
Chữ ( kiều ) nghĩa là “cao”. Chúng
ta nên nhớ rằng trong kho tàng ca dao
ta có hai câu như sau:
(1) Ai ơi chớ bắc cầu cao
Tốn thân tiền của lại hao sức người.
(2) Ai ơi chớ bắc cầu cao
Đi qua kênh rạch dễ nhào xuống
kênh .
Bắc cầu cao thì tốn thêm nguyên
vật liệu, tốn thêm tiền bạc, tốn thêm
công sức khi bắc cầu và tốn thêm công
sức khi đi bộ hoặc gánh gồng qua cầu ,
phải leo thêm dốc cao, vất vả thêm
không đáng có. Từ xưa tới nay, ở Nam
Bộ có nhiều cây c ầu tre bắc qua kênh
rạch. Khi người đi trên cầu, cầu tre
rung rinh, đu đưa chao đảo, ai cũng
phải một tay vịn vào thành cầu. Nếu
bắc cầu cao, thì khi người đi trên cầu ,
cầu sẽ rung rinh, chao đảo mạnh hơn
cầu thấp, làm cho những người yếu
bóng vía dễ rợn ngợp, luống cuống,
dễ bị ngã nhào, rơi tõm xuống kênh
rạch, rất nguy hiểm. Qua thực tế, nhân
dân ta rất có kinh nghiệm, không bắc
cầu cao, chỉ bắc cầu sao cho về mùa
lũ, cầu ở trên mặt nước là được. Ngày
nay, ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí
Min h người ta bắc một số cầu , vượt
qua trên những đoạn đường hay ùn
tắc giao thông, gầm cầu cao hơn mặt
đường khoảng 6m. Thế mà người ta
vẫn gọi những cái cầu đó là cầu vượt ,
không gọi là cầu kiều ( ) hay cầu
cao như ông Thân giải thích. Tôi còn
nhớ có câu thơ ca ngợi cầu Long Biên
như sau:
Hà Nội có cầu Long Biên
Vừa dài vừa rộng, bắc trên sông
Hồng .
Chúng ta nên nhớ rằng: cao và
dài đều là tính từ, đều là thanh bằng

Một cách hiểu… 71
như nhau, do đó, nếu thay dài bằng
cao thì kết cấu ngữ pháp và âm điệu
của câu thơ vẫn khôn g thay đổi. Thế
mà nhà thơ vẫn không viết: Hà Nội
có cầu Long Biên / Vừa cao vừa rộng,
bắc trên sông Hồng . Đó là vì nhà thơ
đã hiểu rất sâu sắc tâm lí nhân dân ta
là hay sợ, hay ngợp khi đi trên cầu
cao. Mặt khác, “cầu thang” là những
cái cầu có những bậc g iống như bậc
thang, dùng để bước lên nhà sàn hoặc
lên nhà tầng. Tôi may mắn được một
gia đình đồng bào Mường ở huyện
Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa cho ở
trong nhà 3 năm tròn. Hằng ngày, tôi
và các thành viên trong gia đình đó
lên xuống cầu thang rất nhiều lầ n, nghe
họ g ọi là “c ầu thang”, không nghe ai
gọi là “cầu kiều” hay “cầu cao”. Trong
4 năm (từ 1961 đến 1965) học ở trường
Đại học Sư phạm Hà Nội, tôi được
ở tầng 4. Hằng ngày, bọn sinh viên
chúng tôi lên xuống cầu thang rộn
ràng, tấp nập như những đàn ong bay
vào bay ra ngoài tổ. Tất cả sinh viên ,
ai cũng gọi là “cầu thang”, không ai
gọi là “cầu kiều” hay “cầu cao”. Thế
mà ông Thân giải thích cầu kiều ( )
nghĩa là “cầu cao “, rồi nhảy sang kiểu
cầu kiều là “cầu thang”, rồi hiểu cầu
thang theo nghĩa ẩn dụ (so sánh ngầm)
là cầu thang danh vọng . Qua đây, chúng
ta thấy ông Thân đã tư duy và lập luận
theo kiểu nhảy cóc, khiến cho độc giả
cảm thấy đột ngột, hẫng hụt, gián đoạn ,
không mạch lạc, không chặt chẽ, thiếu
sức thuyết phục. Từ đó, chúng ta thấy
rằng ông Thân hiểu từ cầu kiều ( )
như trên là rất kì lạ. Tôi cho rằng cầu
kiều là một từ ghép đẳng lập nửa Việt
nửa Hán, trong đó cầu là từ thuần Việt ,
kiều ( ) là từ Hán, nghĩa là cái cầu.
Cầu và kiều ( ) bình đẳng, ngang
hàng nhau, không có yếu tố nào là
chính, yếu tố nào là phụ. Cầu kiều là
cái cầu bắc qua sông qua suối, qua
hồ… Xưa kia, cuối xã Hồng Long, đầu
xã Xuân Lâm , huyện Nam Đàn, tỉnh
Nghệ An, có một cái cầu dài khoảng
5m, bắc qua hồ nước. Nhân dân quê
tôi gọi cái cầu đó là cầu kiều . Cầu
kiều ở phía ngoài đê, cách đền Thần
Trụ khoảng hơn 100m. Cầu kiều đó
đã hỏng từ lâu lắm rồi, được thay bằng
4 cái cống tròn, nhưng nhân dân quê
tôi vẫn cứ gọi là cầu kiều , mà không
gọi là cống kiều . Khoảng 30 năm nay ,
nhân dân quê tôi không đi qua cái cầu
đó nữa. Bốn cái cống tròn đó được
chuyển đến nơi khác, không hề còn
lại một dấu vết gì của cái cầu kiều
xưa. Thế mà cho đến giờ phút tôi đang
viết bài này, nhân dân quê tôi vẫn cứ
gọi xứ ruộng trồng lúa gần cái cầu
kiều xưa là xứ ruộng cầu kiều. Các
cụ cao niên ở xã Nam Hoành, huyện
Nam Đàn kể lại rằng, xưa kia ở gần
ngôi đình Hoành Sơn, vào dịp tết Nguyên
Đán, người ta cũng hay tổ chức trò
chơi “đi cầu kiều “. Trên tạp chí văn
hóa dân gian s ố1/1997, ông Đức Nguyên
(tức là Nguyễn Xuân Đức) và Trương
Xuân Tiế n – giảng viên chính của khoa
Ngữ Văn, trường Đại học Vinh cũng
cho biết rằng xưa kia ở một số làng
ở huyện Can Lộc, huyện Thạch Hà,

Ngôn ngữ số 12 năm 2012 72
tỉnh Hà Tĩnh, người ta cũng hay tổ
chức trò chơi “đi cầu kiều” vào dịp
tết Nguyên Đán. Trò chơi đó đại thể
như sau: Vào dịp tết Nguyên Đán,
người ta chặt một cây tre thẳng, càng
dài thì càng tốt, rồi chặt hết các tay
tre cho trơn tru, nhẵn nhụi. Đầu gốc
tre gối tự do trên bờ hồ, ngọn tre vươn
dài ra giữa hồ, rồi gác lên 3 cọc tre
buộc chụm vào nhau giống như 3 cọc
tre mà bà co n nông dân hay buộc chụm
lại để buộc gàu sòng tát nước. Ai đi
trên cái cầu kiều đó từ gốc ra đến ngọn
rồi trở về gốc mà không rơi xuống
hồ nước thì được nhận một giải thưởng .
Đa số những trai tài gái sắc, mới đi
ra đến gi ữa chừng thì cây tre đã lúng
liếng, chao qua đảo lại, nên đã bị rơi
tõm xuống hồ nước lạnh buốt. Thế
là hàng trăm khán giả đứng trên bờ
xem liền vỗ tay reo hò, náo động cả
một vùng, vô cùng rôm rả. Thỉnh thoảng
mới có một người có khả năng giữ
thăng bằng giỏi thì mới “đi đến nơi
về đến chốn ” một cách an toàn, mới
nhận được giải thưởng và được các
khán giả nhiệt liệt vỗ tay hoan hô,
khen ngợi, khâm phục. Như vậy, cầu
kiều là một loại cầu bắc ra giữa hồ
nước để làm trò chơi vào dịp đầu xuân
xưa kia. Ngoài từ cầu kiều ra, trong
tiếng Việt còn c ó rất nhiều từ ghép
đẳng lập nửa Việt nửa Hán hoặc nửa
Hán nửa Việt khác. Th í dụ: nuôi dưỡng
( ), nghỉ hưu (休 ), thơm phức (馥 ),
màu sắc (色 ), thờ phụng (奉 ), rèn luyện
( ), rối loạn (乱 ), sinh (生 ) đẻ , sin h
(生 ) sống , tăng (增 ) thêm , giảm (减 )
bớt, tu (修 ) sử a, di (移 ) dời , tài (才 )
giỏi , cấp ( ) bậc , kì (奇 ) lạ… Trong
các từ ghép đẳng lập nửa Việt nửa
Hán hoặc nửa Hán nửa Việt trên, từ
thuần Việt ở bên cạnh để ngầm giải
nghĩa từ Hán, làm cho từ Hán trở nên
dễ hiểu hơn. Phương pháp tạo từ mới
kiểu này là r ất hay, rất tinh tế, làm
phong phú thêm vốn từ của tiếng Việt ,
biến những từ đơn thành từ hai âm
tiết . Từ hai âm tiết càng nhiều, thì
chúng ta đọc lên sẽ cảm thấy êm tai,
hài hòa, âm điệu hay hơn. Thế mà ông
Thân lại không chú ý tới điều này. Vì
vậy, ông đ ã viết: ” Cứ lí giải tại sao lại
cầu kiều (cầu – cầu ), từ thuần Việt
là cái cầu, kiều là từ Hán ngữ cũng là
cái cầu” (đầu cột 1, trang 41, sđd). Qua
câu trên, suy ra chúng ta biết được ông
Thân cho rằng đã có cầu rồi, lại còn
thêm kiều nghĩa là cái cầu, thà nh ra
“cầu – cầu”. Ông Thân cảm thấy như
vậy là lặp ý, lặp nghĩa, thừa ra vô ích.
Theo tôi, khi gặp những từ ghép đẳng
lập nửa Việt nửa Hán hoặc nửa Hán
nửa Việt như trên thì nên giải thích như
sau: Cầu kiều thì kiều nghĩa là “cái
cầu “. Cầu kiều là cái cầu bắc qua sông ,
qua suối, qua hồ,… ; Thơm phức thì phức
nghĩa là “thơm “, “rất thơm “. Thơm
phức nghĩa là rất thơm. Vì vậy chúng
ta không thể nói hoặc viết là “rất thơm
phức”. Di rời thì di nghĩa là “di chuyển ,
dời di “. Di dời nghĩa là “dời đến nơi
khác “. Ng hỉ hưu thì hưu nghĩa là “nghỉ “.
Nghỉ hưu là nghỉ việc ở cơ quan m à
vẫn có lương hưu hàng tháng. Tu sửa
thì tu nghĩa là “sửa chữa “. Tu sửa là

Một cách hiểu… 73
sửa chữa lại cho tốt hơn, đẹp hơn.
Cách giải thích như trên sẽ giúp cho
những người không học chữ Hán vẫ n
có t hể từ đó suy ra để hiểu các từ tiểu
tu là sửa chữa ở mức độ nhỏ, trung
tu là sửa chữa ở mức độ trung bình,
đại tu là sửa chữa ở mức độ lớn. Di
quan nghĩa là di chuyển quan tài đến
nơi khác. Phưng phức là một từ láy,
trong đó “phức” là yếu tố có nghĩa,
yếu tố gố c, “phưng” là yếu tố láy lại,
không có nghĩa. Kiểu láy ưng ức này
thể hiện qua các từ láy như: nhưng
nhức , hừng hực, rừng rực, ừng ực …
Nếu giải nghĩa kiểu như ông Thân thì
cầu kiều là “cầu – cầu”, di dời nghĩa
là “dời – dời”, sin h đẻ nghĩa là “đẻ – đẻ”,
sinh đẻ có kế hoạch nghĩa là “đẻ – đẻ
có kế hoạch”, rèn luyện nghĩa là “rèn –
rèn”, màu sắc nghĩa là “màu – màu”…
Những người không học chữ Hán, nhất
là các em học sinh cấp 2, cấp 3 nghe
giải nghĩa kiểu như ông Thân thì sẽ
cảm thấy vô cùng khó hiểu và sẽ kêu
lên rằng “phong ba bão táp không bằng
ngữ pháp Việt Nam “. Từ đó, chúng ta
thấy rằng kiểu tư duy và giải nghĩa nh ư
ông Thân sẽ làm cho nhiều người hiểu
nhầm rằng nhiều từ ngữ của tiếng Việt ,
nghĩa không sáng sủa, lặp ý, lặp nghĩa ,
không hay ho gì. Như đã trình bày ở
trên, tôi hiểu rằng cầu kiều là cái cầu
bắc qua sông, qua suối… Muốn sang
thì bắc cầu kiều/ Muốn con hay chữ
thì yêu lấy thầy nghĩa là muốn vượt qua
sông qua suối… thì phải bắc cầu. Muốn
học hành giỏi giang, tiến bộ thì những
người học trò phải biết yêu mến, kính
trọng thầy giáo, cô giáo. Bởi vì các
thầy, các cô đã bắc những nhịp cầu kiến
thức, giúp những người học trò vượt
qua những ngày đêm tăm tối, đi tới
bình minh, rồi tự họ học thêm, nghiên
cứu thêm , trở thành những nhân tài
có ích c ho gia đình và xã hội. Hai câu
ca dao trên có bốn dị bản như sau:
(1) Muốn sang thì bắc cầu kiều
Muốn c ho hay chữ thì yêu mến thầy.
(2) Muốn sang thì bắc cầu kiều
Muốn con hay chữ thì yêu mến thầy.
(3) Muốn sang thì bắc cầu kiều
Muốn c ho hay chữ thì yêu lấ y thầy.
(4) Muốn sang thì bắc cầu kiều
Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy.
Câu (1) và câu (3) khuyên răn
những người học trò. Câu (2) và (4)
khuyên răn những bậc cha mẹ. Câu
(3) và (4), nội dung chưa hợp lí, chưa
đúng, chưa hay. Chỉ có câu (1) và (2)
là hợp lí nhất, đúng nhất, hay nhất.
Tôi đã nhiều lần hỏi một số bà con
nông dân ở huyện Nam Đàn – những
người chịu nhiều thiệt thòi, phải nghỉ
học dở dang nhưng họ vẫn hiểu Muốn
sang thì bắc cầu kiều/ Muốn con hay
chữ thì thì yêu mến thầy rất giống tôi.
Có một số người lại hiểu sang nghĩa là
“sang trọng”, cầu kiều ( ) là “cầu
đẹp”. Hiểu như vậy thì hai câu ca dao
trên có nghĩa là “muốn cho sang trọng
thì phải bắc cầu đẹp. Muốn cho học
hành giỏi giang, tiến bộ thì những
người học trò phải biết yêu mến, kính
trọng những người thầy” . Như v ậy ,

Ngôn ngữ số 12 năm 2012 74
thành ra câu ca dao trên chỉ khuyên
răn những người học trò con nhà giàu ,
vì gia đình mới có nhiều tiền để bắc
cầu đẹp, sang trọng. Những người học
trò con nhà nghèo, không có tiền để
bắc cầu đẹp , sang trọng thì phải chịu
thất học hay học hành kém ư? Điều
đó lại không đúng như thực tế. Chúng
ta đều biết rằng, từ xưa tới nay, nhiều
người học trò con nhà nghèo, không
có tiền để bắc cầu đẹp đẽ, sang trọng ,
nhưng nhờ chăm chỉ học hành, lại biết
yêu mến, kính trọng thầy cô giáo nê n
đã trở thành những nhân tài có ích
cho gia đình và xã hội.
Để nhắc nhở, khuyên răn thế hệ
trẻ phải biết leo cao trên các nấc thang
danh vọng như ông Thân giải thích,
từ xa xưa, cha ông ta đã có những câu
ca dao , tục ngữ sau:
(1) Muốn cao sang thì leo tha ng
danh vọng .

(2) Làm quan thì được cao sang
Bản thân sung sướng, lại vẻ vang
gia đình.
(3) Làm trai phải biết leo cao
Làm gái phải biết nấu xào cho ngon.
(4) Làm quan thì sướng, ăn chả
nướng thì ngon .
Để khuyên những bậc cha mẹ
phải có mơ ước và phải xử sự cho đúng
lẽ như ông Thân nói, thì từ xa xưa,
ông cha ta đã khuyên tôn sư trọng đạo ,
hay Muốn sang thì bắc cầu kiều/ Muốn
con hay chữ thì yêu mến thầy như tôi
đã giải thích ở trên.
Qua phân tích và chứng minh
như trên, chúng ta thấy rằng muốn
hiểu câu c a dao: Muốn sang thì bắc
cầu kiều/ Muốn con hay chữ thì yêu
mến thầy cho đúng, cho chính xác, thì
phải có một số vốn liếng dồi dào về
ca dao, tục ngữ, về từ ngữ của tiếng
Việt và phải tư duy cho rành mạch, lập
luận cho chặt chẽ, giàu sức thuyết phục.


KÍNH BÁO
LỄ TRAO QUY ẾT ĐỊNH BỔ NHIỆM VIỆN TRƯỞNG VIỆ N NGÔN NGỮ HỌC
Ngày 28 tháng 11 năm 2011, GS.TS Nguy ễn Xuân Th ắng, Ch ủ tịch Vi ện
Khoa h ọc xã h ội Vi ệt Nam đã kí Quy ết đ ịnh s ố 1871/Q Đ-KHXH để GS.TS
Nguy ễn Đ ức T ồn, T ổng biên t ập T ạp chí Ngôn ng ữ kiêm Vi ện trư ởng Vi ện Ngôn
ng ữ học thôi gi ữ ch ức Vi ện trư ởng Vi ện Ngôn ng ữ học.
Ngày 30 tháng 11 năm 2012, Lễ trao Quy ết đ ịnh b ổ nhi ệm Vi ện trư ởng đã
diễn ra tr ọng th ể tại Vi ện Ngôn ng ữ học. Đ ến d ự bu ổi l ễ có GS.TS Nguy ễn
Xuân Th ắng , Ch ủ tịch Vi ện KHXHVN, TS Lê Huy Hoàng , Trư ởng ban Ban
tổ ch ức cán b ộ Vi ện KHXHVN, các v ị khách đ ến t ừ các cơ quan h ợp tác c ủa
Vi ện Ngôn ng ữ học cùng toàn th ể cán b ộ, viên ch ức Vi ện Ngôn ng ữ học.
GS.TS Nguy ễn Xuân Th ắng, Ch ủ tịch Vi ện Khoa h ọc xã h ội Vi ệt Nam đã
trao Quy ết đ ịnh b ổ nhi ệm G S.TS Nguy ễn Văn Hi ệp gi ữ ch ức Vi ện trư ởng
Vi ện Ngôn ng ữ học nhi ệm k ì 2012 – 2017.
TẠP CHÍ NGÔN NGỮ

NGÔN NGỮ
SỐ 1 2 2012

Các câu hỏi về cầu kiều là gì


Nếu có bắt kỳ câu hỏi thắc mắt nào vê cầu kiều là gì hãy cho chúng mình biết nhé, mõi thắt mắt hay góp ý của các bạn sẽ giúp mình cải thiện hơn trong các bài sau nhé <3 Bài viết cầu kiều là gì ! được mình và team xem xét cũng như tổng hợp từ nhiều nguồn. Nếu thấy bài viết cầu kiều là gì Cực hay ! Hay thì hãy ủng hộ team Like hoặc share. Nếu thấy bài viết cầu kiều là gì rât hay ! chưa hay, hoặc cần bổ sung. Bạn góp ý giúp mình nhé!!

Các Hình Ảnh Về cầu kiều là gì


Các hình ảnh về cầu kiều là gì đang được chúng mình Cập nhập. Nếu các bạn mong muốn đóng góp, Hãy gửi mail về hộp thư [email protected] Nếu có bất kỳ đóng góp hay liên hệ. Hãy Mail ngay cho tụi mình nhé

Xem thêm tin tức về cầu kiều là gì tại WikiPedia

Bạn nên tham khảo thêm nội dung chi tiết về cầu kiều là gì từ web Wikipedia.◄ Tham Gia Cộng Đồng Tại

💝 Nguồn Tin tại: https://hangnhatcaocap.com.vn/

💝 Xem Thêm Chủ Đề Liên Quan tại : https://hangnhatcaocap.com.vn/wiki-hoi-dap/

Related Posts

About The Author